Şirketler gibi tüketiciler de krize karşı tedbir alıyor. Yiyecek içecek, giyim ve elektronik eşya satışları düşüyor. Sıkıntıdan çekirdek ve çay satışı artıyor İSTANBUL - Dünyayı saran küresel krize karşı bazı ülke ekonomileri art arda önlem paketleri açıklarken, şirketler gibi tüketiciler de tedbir almaya başladı. Krizin kimileri için fırsat yarattığı ifade edilse de, başta istihdam olmak üzere ihracat ve tüketim harcamalarında da düşüşe neden olması bekleniyor.
Firmalar, krizde satışlarının azalmasını önlemek için çeşitli kampanyalara sarılıyor. Krize karşı ellerindeki tasarrufun değer kaybını önlemek isteyen tüketiciler de, döviz ve altına yönelerek kendini güvene almaya çalışıyor. Bazı tüketicilerin yatırım yapma tercihlerinde değişikliğe yol açan kriz, günlük alışkanlıkları da etkiliyor. Tüketicilerin, krize karşı aldığı önlemler ise gelir düzeylerine göre farklılık gösteriyor.

Kriz refleksi
Kriz, sadece şirketlerin gelecek planlarını değiştirmekle kalmıyor. Tüketiciler krizde ‘refleks’ olarak yüksek tutarlı ev, otomobil, beyaz eşya ve giyim gibi bazı harcamalarını kesiyor ya da erteliyor. Kriz, dışarıda yemek yeme miktarı, telefon, yakıt, sağlık ve kültür-sanat harcamalarının da azalmasına neden olabiliyor. Bazı tüketici harcamalarının ertelenmesine ya da düşmesine yol açan kriz, dışarıda geçirilen zamanı eve çekerek bazı kuru yemiş türleri ve çay tüketimi ile VCD ve DVD izleme oranını da artırdı.
Krizin uzun süreli olması ise en temel harcama olan gıdaya kadar inebiliyor. Kriz, gıda ürünlerinde tercihlerin değişimine ve ucuz ürünlere kaymaya neden olabiliyor.

Ucuz gıdaya kayacak
Metro Toptancı Market Genel Müdürü Hakan Ergin, kriz sırasında beklentilerinin sepetlerin düşmesi olduğunu ifade ederek, “Bizim yapımız farklı. Toptancı marketiz. Ama perakende noktalar için seyrin (sepetlerde) düşmesini bekliyoruz” dedi. Ergin, bu dönemde daha ucuz ürünlere yönelme olacağını belirterek, A markadan B markaya, pirinçten makarnaya, zeytin yağından ay çiçek yağına kayma olacağını, bu tür şeylerin normal ve krizde beklenen gelişmeler olduğunu kaydetti.
Restoranların cirolarında düşüş olduğunu ifade eden Ergin, “Restoranların bizden aldığı miktarlarda yüzde 5 ila yüzde 15 arasında düşüş görüyoruz. Konuştuğumuz zaman onlar da cirolarında bir düşüş olduğunu doğruluyorlar” dedi. Sektörde şu anda gıda dışında büyük sıkıntı olduğunu vurgulayan Ergin, “Bunun da psikolojik beklentilerle ilgili olduğunu görüyoruz. Özellikle beyaz eşya, kahverengi eşyada bu sorun yaşanacak gibi gözüküyor. Alışveriş merkezlerinde de benzer sıkıntılar var” şeklinde konuştu. (aa)

‘2009 yatırımları 2010’a ertelenecek’
Boyner Büyük Mağazacılık Genel Müdürü Aslı Karadeniz, krizle birlikte müşterilerini daha dikkatle dinlemeye, piyasalardaki gelişmeleri müşterilerinin değişen alışveriş alışkanlıkları ile birlikte değerlendirmeye çalıştıklarını ifade ederek, “Kriz dönemlerinde müşterinin alım eğiliminde yüzde 5-10 azalma olmasına karşın, yaptığımız genel ve kişiye özel kampanyalarla bu durumu aştık” dedi.
Karadeniz, müşterilerinin çoğunun orta ve üst gelir grubunda yer aldığını, sabit aylık gelirlerinin söz konusu olduğunu, gelirlerinde bir değişim olmayan müşterilerinin aldığı ürün ve hizmetlerin fiyatlarında ciddi düşüşler meydana geldiğini kaydetti.
Yatırım planlamalarını alışveriş merkezi planlamalarına göre yaptıklarını belirten Karadeniz, “2009’da tamamlanacak alışveriş merkezlerine göre bizler de yatırım planlamalarımız yapıyoruz. Ancak bu yıl piyasalardaki gidişat 2009 yatırımlarının 2010’a erteleneceği yönünde. Bizler de piyasa ve alışveriş merkezleri yatırımlarına göre yatırım planlamalarımızı güncelleyeceğimizi düşünüyor ve 2009 için ciddi büyüme planlamıyoruz” diye konuştu.

Otomobile bakım yaptırmıyorlar
Araç sahipleri de krizle birlikte otomobillerine yaptıkları harcamaları azalttı. Son yıllarda büyük ilgi gören otomobil bakım ve koruma sistemleri sektöründe krizle birlikte işlerin yavaşladığı ifade ediliyor. Sektörde faaliyet gösteren Sonax Türkiye’nin Genel Müdür Yardımcısı Turgut Yüksekdağ, kasım ayında geçen yılın aynı dönemine göre işlerinde yüzde 8’lik düşüş olduğunu söylüyor.
Ziebart’ın Türkiye Ana Lisansörü Pro-Tek’in Genel Müdür Yardımcı Hakan Alptekin de, ekim ayında geçen yılın aynı dönemine göre 18 hizmet noktalarında yüzde 15-20 arasında bir düşüş olduğunu kaydetti.

Elektronik eşya satışı yüzde 40 düştü
Vatan Bilgisayar Genel Müdürü Hasan Vatan da, kurların yükselmesi nedeniyle eskiden 1.200 YTL’ye alınabilen bir dizüstü bilgisayarın şu anda 1.600 YTL’ye satılması nedeniyle tüketicilerin beklemeye geçtiklerini ifade etti. Vatan, “Sadece bu sebepten satışlarda yüzde 40’a varan düşmeler oldu” dedi. Vatan, tüketicilerin marka tercihlerinde herhangi bir değişiklik olmadığını, bütün markaların fiyatlarının kur artış oranında yükseldiğini kaydetti. Krizin 2008 hedeflerinde büyük sapmaya neden olduğuna dikkati çeken Vatan, 2009 planlarını gidişata göre revize edeceklerini de söyledi.

Kuruyemiş krizde stresi atıyor
Tüm Kuruyemiş Sanayici ve İşadamları Derneği (TÜKSİAD) Genel Başkanı Hasan Hüseyin Karapınar ise, kriz önemlerinde ay çekirdeği gibi ‘stres giderici’ olarak bilinen ürünlerin tüketiminin arttığını belirtirken, bazı market sahipleri de, son dönemde çekirdek satışlarında artış yaşandığını kaydetti. Bazı kuaförler, müşterilerinin gelme sıklığının azaldığını, ayda bir olan gelişlerin iki aya çıktığını ifade ederek, işten çıkarılan insanların bakımlarını kendilerinin yapmaya çalıştığını anlattılar. Çay ocakları çay satışlarının iki katına çıktığını söylerken VCD ve DVD satışı da artıyor.